Hoe groen was het toen? #throwbackthursday

Elke donderdag worden er wereldwijd op social media foto’s en berichten geplaatst met de hashtag #throwbackthursday, een kijkje in het verleden dus. En dat kan ook op een groene manier! Eens per maand duik ik de krantenarchieven van Delpher in, een vrij toegankelijke database opgezet door de KB, om te kijken: hoe groen was het toen? In deze aflevering: hoe werd er vroeger naar ‘afval’ gekeken?

Afval is geen recent probleem, zoveel is meteen duidelijk als ik zoek op het woord ‘afval’. Hoe kom je van je afval af, was ook in 1938 al een actuele vraag. En als je het in de grond stopt, ben je in elk geval af van al die nare vliegen die eropaf komen, dacht deze ‘groene poëet’…

“Afval lokt vliegen,
vliegen zijn vies,

Afval begraven,
zij dus Uw advies”

Bij ons in de wijk is het een groot probleem: al het grofvuil dat naast de ondergrondse containers wordt gezet. Stoelen, kapotte kasten, wasmanden, sloopafval, bijzettafeltjes; je kunt het zo gek niet bedenken of het wordt aan straat gezet. Veel mensen kijken daar (helaas) al niet vreemd meer van op, maar in 1940 was zoiets nog heel bijzonder. In dagblad Het Volk was dit reden om melding te maken van twee gevonden keukenstoelen en een herenfiets, deze werden zelfs bij de politie afgeleverd! De krant vroeg zich af: was dit het afval van een verhuizing?

Gelukkig werd er niet alleen gepraat over hoe je van je afval af kunt komen. In december 1940 een berichtje in de krant over een bijeenkomst waarin informatie gegeven werd over het benutten van afval. Keukenafval kon je bijvoorbeeld aan je dieren voeren en ook kregen deelnemers tips wat ze konden doen met oud papier en lompen. Deze bijeenkomst werd georganiseerd door de Nederlandsche Vereeniging tegen Water-, Bodem- en Luchtverontreiniging. En deze insteek sloot dan weer mooi aan bij het gedicht over de waarde van afval in de Oprechte Haarlemsche Courant, in datzelfde jaar. Een klein stukje daaruit:

“Het oude krijgt weer waarde,
Tot nieuw wordt het gemaakt.
Met afval weg te gooien,
Wordt binnenkort gestaakt.”

Was men in de jaren ’30 en ‘40 nog zo bewust bezig met afval, in 1967 kwam ik een bericht tegen over het afschaffen van statiegeld op potjes kleiner van 0.9 liter. Iets dat wij ons niet meer voor kunnen stellen, maar in die tijd was dat statiegeld voor veel huishoudens een welkom spaarpotje aan het einde van de maand, om de touwtjes aan elkaar te knopen. Of een extraatje voor “de huisvrouw-zonder-betaald-beroep”, aldus dagblad De Tijd.

Dat al deze potjes bij het afval terecht zouden komen en dat er steeds nieuwe potjes gemaakt zouden moeten worden, werd als een groot nadeel gezien. Ook signaleerde een specialist in de krant de trends dat glas geleidelijk werd vervangen door plastic (waar we tegenwoordig in verdrinken), dat ruimte schaars en duur werd en er daardoor zuinig mee omgegaan werd (geen opslag meer van lege glazen potjes) en “steeds minder binding met de dingen op zichzelf”. Bezorgd vroeg de verslaggever zich af: “Of worden we werkelijk een nieuw soort mensen, niet langer bewaarders, hebbers, bezitters, maar verbruikers, consumenten, die niet meer de slaaf zijn van de dingen, maar die gewoon nemen, wat nodig is en het gebruikte zonder enige emotie in de vuilnisbak laten verdwijnen.” Helaas is dit inderdaad het geval…

Er waren in 1967 ook afvalproblemen die nu een ‘peuleschil’ zijn vergeleken met de problemen van nu. In de Tijd een berichtje over het afval dat vakantiegangers achteloos van zich afgooiden in een dierenpark:

“Nu en dan komt een ijsbeer boven water met een halve uitgeperste sinaasappel op zijn kop.”

Maar dan het zorgwekkende bericht uit 1968, gevonden in het Nieuwsblad van het Noorden, waarin trots melding gemaakt wordt van een tweejarig contract dat Rederij Doeksen heeft afgesloten om giftig afval van boorputten in Friesland te dumpen. In de Noordzee, op 9 mijl van de kust…! Daar werd toen dus helemaal geen kwaad in gezien!

Gelukkig waren er in de jaren ’70 en ’80 wat positievere initiatieven gaande om de wereld schoner te maken. Een deelcommissie voor Welzijn organiseerde een middag om afval te verzamelen dat achtergelaten was in een bos. Helaas waren er weinig helpende handen op komen dagen, maar daar lieten deze ‘zwerfierapers avant la lettre’ zich niet door ontmoedigen: “volgende keer doen we het weer”.

En op 19 juli 1989 was er nog optimisme over de kansen om Rotterdam in 2015 grotendeels stank-, stof- en afvalvrij te krijgen: ‘Rotterdam wil in 2015 een schone stad zijn’. Concrete stappen werden toen nog niet genoemd. En, Rotterdammers, is deze doelstelling behaald…?

Bronnen bij de genoemde berichten, op volgorde:

“Afval lokt vliegen,”. “Nieuwe Apeldoornsche courant”. Apeldoorn, 05-08-1938. Geraadpleegd op Delpher op 19-03-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMCODA01:000158527:mpeg21:a0010

“DIEMEN Afval van een verhuizing?”. “Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij”. Amsterdam, 13-03-1940. Geraadpleegd op Delpher op 19-03-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011117496:mpeg21:a0138

“De huidige betekenis van huishoudelijke afval”. “Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij”. Amsterdam, 12-12-1940. Geraadpleegd op Delpher op 19-03-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011117726:mpeg21:a0073

“AFVAL.”. “Oprechte Haarlemsche courant”. Haarlem, 13-08-1940. Geraadpleegd op Delpher op 19-03-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110530157:mpeg21:a0009

“Geen potje meer van statiegeld”. “De tijd : dagblad voor Nederland”. Amsterdam, 13-02-1967. Geraadpleegd op Delpher op 19-03-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110611253:mpeg21:a0133

“VAKANTIETIJD”. “De Tijd De Maasbode”. Amsterdam, 28-07-1967. Geraadpleegd op Delpher op 19-03-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110611391:mpeg21:a0070

“Storting in zee van giftig afval”. “Nieuwsblad van het Noorden”. Groningen, 02-09-1968. Geraadpleegd op Delpher op 19-03-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011015377:mpeg21:a0174

“Weinig animo”. “Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad”. Rotterdam, 09-10-1978. Geraadpleegd op Delpher op 19-03-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010959947:mpeg21:a0119

“Rotterdam wil in 2015 een schone stad zijn”. “NRC Handelsblad”. Rotterdam, 19-07-1989. Geraadpleegd op Delpher op 19-03-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000031148:mpeg21:a0031

2 Comments

  1. Wat een ontzettend leuk artikel! Interessant hoe er vroeger tegen afval werd aangekeken en wanneer dat kantelpunt eigenlijk was dat er minder duurzaam werd omgegaan met grondstoffen. Leuk dat je dit zo hebt uitgezocht :D.

    • Dank je wel 😀! Leuk om te horen! Het is ook erg leuk om uit te zoeken ☺️

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *