Hoe groen was het toen? Zure regen

Elke donderdag worden er op social media foto’s en berichten geplaatst met de hashtag #throwbackthursday, een kijkje in het verleden dus. En dat kan ook op een groene manier! Eens per maand duik ik de krantenarchieven van Delpher in, een vrij toegankelijke database opgezet door de KB, om te kijken: hoe groen was het toen? In deze aflevering: waar is de zure regen gebleven?

Als je net als ik in de jaren ’80 geboren bent, dan klinkt de term ‘zure regen’ je waarschijnlijk zeer bekend in de oren. Het was toentertijd hét milieuprobleem, naast het gat in de ozonlaag. Tegenwoordig hoor je er helemaal niets meer over. Is dit probleem helemaal opgelost of praten we er gewoon niet meer over? En wat is zure regen eigenlijk?

Even een beetje scheikunde, een van mijn minst favoriete vakken op de middelbare school. Zure regen ontstaat wanneer zwaveldioxide (SO2), stikstofoxiden (NOx), ammoniak (NH3) en vluchtige organische stoffen oplossen in de regenwolken. Deze stoffen komen vrij uit uitlaatgassen van auto’s, door de verbranding van zwavelhoudende en stikstofhoudende brandstoffen zoals stookolie en benzine en ook de intensieve veeteelt zorgt voor een grote uitstoot van ammoniak. Zure regen tast de bodem en waterkwaliteit aan, waardoor dieren en planten sterven. Ook bomen hebben veel last van te zuur hemelwater: ze groeien langzamer of sterven helemaal af. Gebouwen van kalksteen kunnen afbrokkelen en ook wij mensen doen het niet heel goed op een teveel van deze stoffen. Dit alles schud ik niet zomaar uit mijn mouw, maar staat gewoon op Wikipedia.

In de jaren ’70 begint het probleem bekender te raken onder wetenschappers en gaan kranten er steeds meer over schrijven. Zo verwees een nieuw aangestelde professor van de Universiteit Wageningen op het gebied van Luchtverontreiniging in 1971 naar Zweden waar ze ‘klaagden over zure regen die de samenstelling van het water in de Zweedse meren verandert’. Het Limburgs Dagblad meldde in 1974 dat tien Europese landen naar de oorzaak hiervan onderzoek deden, want in de jaren ’50 en ’60 was de regen in Zweden 100 keer zo zuur geworden. Kwam het door de Engelse industrie of was het toch het Duitse Ruhrgebied? Polen en Rusland werden ook nog als mogelijke veroorzakers genoemd. In de loop van de jaren ’70 werd het probleem steeds urgenter en niet alleen in Scandinavische landen: berichten met koppen als ‘Stadsbomen sterven bij bossen’ en ‘Dodelijke dreiging voor milieu? Zure regen is fataal’ lieten aan duidelijk niets te wensen over. Zure regen was een probleem, veroorzaakt door het toenemende gebruik van fossiele brandstoffen en dat moest iedereen weten!

En dat lukt. In de jaren ’80 staat het fenomeen pas echt goed op de agenda en zijn krantenberichten steeds onheilspellender. ‘Over 40 jaar staat er geen boom meer overeind’, ‘het ziet er dus niet zo goed uit voor de korstmossen en ook niet voor een grote groep mensen’ (die door bijvoorbeeld astma snel last van hun slijmvliezen hebben), ‘planten, dieren en mensen worden met ziekten en dood bedreigd’. En het scheen in Nederland ondertussen helemaal verschrikkelijk te zijn: ´De Nederlandse regen is de zuurste van heel Europa. Het verzuurde regenwater tast de visstand aan, verhindert de plantengroei, is slecht voor de volksgezondheid en laat gebouwen afbrokkelen.’ Niet dat we daarvan zelf de oorzaak waren, aldus het artikel: ‘de meeste luchtverontreiniging komt uit het buitenland. Slechts twintig procent hebben we aan ons zelf te wijten.’ Steeds meer wetenschappers luiden de noodklok en ook de politiek raakt doordrongen van het feit dat er iets gedaan moet worden. Een EG-parlementariër pleit voor een Europees plan om de zure regen aan te pakken, want ‘Zure regen is het grootste milieuprobleem’.

En actie komt er, gelukkig. Doordat het probleem wereldwijd zo op de kaart staat, worden er maatregelen genomen om de zwaveluitstoot van de industrie terug te dringen en worden auto’s uitgerust met katalysatoren. Met resultaat: de gevaarlijke uitstoot van de industrie is met 89% gedaald en de emissie door uitlaatgassen daalde met 40%. De hoeveelheid zure regen is in Nederland daardoor sterk afgenomen en er is zelfs herstel te zien. De korstmossen bijvoorbeeld, die in de jaren ’80 bedreigd werden, zijn op bepaalde plaatsen weer terug.
Langzamerhand verdween het zure-regen-probleem van de kaart en uit de media. Het doemscenario waarover in de jaren ’80 nog moord en brand geschreeuwd werd, was niet uitgekomen. En andere milieuproblemen kregen meer aandacht, zoals de klimaatverandering.

Het probleem van zure regen leek dus opgelost te zijn, maar in 1994 liet het Nieuwsblad van het Noorden weten dat dat helemaal niet het geval was. Zo nam het aantal auto’s en daarmee de uitstoot hiervan nog steeds toe en ook de groeiende veestapel droeg bij aan de verzuring van regenwater. Op het ministerie van milieu werd dan ook nagedacht over ‘een communicatieplan om de verzuring op een of andere manier weer in de schijnwerpers te plaatsen’. Maar milieuorganisaties zoals Greenpeace zagen hier geen brood in: ‘De milieuorganisaties vinden dat de zure regen nog steeds aandacht verdient. Maar ook leeft het idee dat beter niet alle thema’s tegelijk kunnen worden aangepakt. “Verzuring is nog wel een probleem, maar daar zijn andere kwesties voor in de plaats gekomen,” zegt F. Verdeuzeldonk van Greenpeace. “Soms moet je kiezen.”’

Of we helemaal van de zure regen af zijn, valt dus nog te betwijfelen. We maken ons er in elk geval niet meer druk om, want het staat niet meer op de milieuagenda. De communicatie rondom het probleem en de manier waarop er toen wereldwijd actie op ondernomen werd, laat wel zien hoe belangrijk het is om een ‘hype’ te creëren. Zo dringt een probleem goed door tot particulieren, de wetenschap én de politiek en is de kans groter dat er ook echt wat aan gedaan wordt. Maar dan is de grote vraag: welk probleem is nu het meest dringend…? Want dat je niet aan elk milieuprobleem evenveel aandacht kunt besteden, beseften milieuorganisaties zich in de jaren negentig al. Dé grootste fout die in de jaren ’70 en ’80 namelijk gemaakt was, was door over elk milieuprobleem moord en brand te schreeuwen. Daardoor werd er ‘naar dergelijke onheilstijdingen niet meer geluisterd. En goedwillende milieubeschermers raakten van de zure regen in de drup.’

Bronnen:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Zure_regen

“Aardgas”. “De tijd : dagblad voor Nederland”. Amsterdam, 13-12-1971. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011236004:mpeg21:a0054

“Waar komt zure regenval in Zweden vandaan?”. “Limburgsch dagblad”. Heerlen, 20-07-1974. Geraadpleegd op Delpher op 19-04-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010556184:mpeg21:a0097

“Stadsbomen sterven bij bossen”. “Nederlands dagblad : gereformeerd gezinsblad / hoofdred. P. Jongeling … [et al.]”. Amersfoort, 09-05-1977. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010627104:mpeg21:a0054

“Dodelijke dreiging voor milieu? ‘Zure regen is fataal'”. “Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad”. Rotterdam, 15-11-1978. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010960030:mpeg21:a0212

“De wereld is nog niet vergaan — maar er wordt hard aan gewerkt WETENSCHAP EN TECHNIEK IN 1981 De laatste…”. “NRC Handelsblad”. Rotterdam, 31-12-1981. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000112715:mpeg21:a0074

“Nederlandse regen ‘zuurste’ van Europa”. “Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad”. Rotterdam, 17-06-1981. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010960871:mpeg21:a0205

“Zure regen bedreigt het milieu”. “Nieuwsblad van het Noorden”. Groningen, 03-02-1982. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011010327:mpeg21:a0072

“Waarschuwing EG-parlementariër: ‘Zure regen is grootste milieuprobleem'”. “Nieuwsblad van het Noorden”. Groningen, 13-01-1984. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011010916:mpeg21:a0314

“Achteruitgang korstmossen kan ook door ‘zure regen’ komen”. “NRC Handelsblad”. Rotterdam, 30-04-1979. Geraadpleegd op Delpher op 19-04-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000027152:mpeg21:a0018

“Zure regen drupt onverstoorbaar door Door Sigrid van Iersel”. “Nieuwsblad van het Noorden”. Groningen, 15-12-1994. Geraadpleegd op Delpher op 19-04-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011005268:mpeg21:a0343

https://fd.nl/frontpage/Archief/628744/waar-is-de-zure-regen-gebleven

4 Comments

  1. Toevallig had ik het hier onlangs nog over met mijn man. Wij vonden het ook opvallend dat er niets meer over werd gezegd over geschreven terwijl wij het ons nog zo goed kunnen herinneren, maar het is logisch natuurlijk dat andere issues op een gegeven moment prioriteit krijgen. En soms is een bepaald probleem ook gewoon niet meer ‘interessant’ genoeg om nog over te rapporteren, helaas. Leuk geschreven weer!

    • Ja, dat is ook waar. Het effect is veel kleiner wanneer er aan elk probleem aandacht gegeven wordt. En dank voor je compliment 🙂

  2. Heel leuk weer, Natasja!

    Ik zag laatst nog iemand schrijven dat klimaatverandering maar grote onzin was, want de zure regen bleek ook helemaal niet ech te zijn geweest ofzo. Die had dus niet door dat er fikse maatregelen zijn genomen.

    Ik denk trouwens dat de problemen van CO2 nu wel echt veel groter zijn dan met zure regen, maar dat als we inzetten op minder uitstoot van CO2 dat de uitstoot van zwavel vanzelf ook afneemt. Minder vee, minder scooters enzo, dat werkt dubbelpositief.

    • Dank je 😀

      En inderdaad, de maatregelen die we nu nemen tegen de CO2-uitstoot helpen ook om de zure regen te verminderen. Gelukkig!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *